4ος Πυλώνας

 

Η Οδύσσεια.
Περιγραφή της Ιθάκης, Ερμηνεία-Ανάλυση

click to zoom in
click to zoom in

(Περίληψη) Η συνολική περιγραφή της Ιθάκης στην Οδύσσεια ανταποκρίνεται στο σημερινό νησί κατά το συντριπτικό της ποσοστό. Η φερόμενη ως κύρια αναντιστοιχία (εκείνη του δυτικότερου νησιού) δεν συνάδει αλλά και δεν αναιρεί τη συνολική εικόνα. Το αποδεικνύουν οι προσεγγίσεις που επιχειρούνται με τις μαρτυρίες των ποιμένων, τις γεωγραφικές αναφορές της Οδύσσειας, τα ταξίδια, και τα πέντε συγκριτικά μεγέθη που ανταποκρίνονται αποκλειστικά στο μέγεθος της Ιθάκης. (Γενική γεωφυσική εικόνα και γεωφυσική εικόνα σύγκρισης με τα άλλα νησιά, κλίμα, γεωργική και κτηνοτροφική παραγωγή, ναυτικό και αριθμός μνηστήρων, κι όλα αυτά σε συνδυασμό με τη στρατηγική θέση και σημασία της Ιθάκης στο νησιωτικό πλέγμα.)

Στην Οδύσσεια, η ποιητική περιγραφή της Ιθάκης (*) από πλευράς φιλολογικής, γεωγραφικής, γεωφυσικής, παραγωγικής ή με βάση άλλα συγκριτικά μεγέθη ανταποκρίνεται σε συντριπτικό ποσοστό στα σημερινά δεδομένα της Ιθάκης με την κλασική και κύρια ʻʻεξαίρεση του κανόναʼʼ να εντοπίζεται στη φράση «πανυπερτάτη εἰν ἁλὶ κεῖται πρὸς ζόφον» (**). Πρόκειται για μια εννοιακά αμφιλεγόμενη, άκρως επίμαχη και κυρίως αδιέξοδη φράση, που:

(α) αφενός ακυρώνεται από άλλες συνιστώσες φράσεις της σχετικής ομηρικής αφήγησης -(Οδ. ι 19-28- όπως τις φράσεις: «εἰν ἁλὶ κεῖται» =βρίσκεται στην παράκτια θάλασσα και όχι στον πόντο, στην ανοικτή θάλασσα, «ἀμφὶ δὲ νῆσοι πολλαὶ» = υπάρχουν πολλά νησιά γύρω της, κ.α.) και όχι μόνο,

(β) και αφετέρου, στην πρακτική της εφαρμογή στις κεφαλληνιακές θεωρίες, δεν ανταποκρίνεται στις υψηλές προσδοκίες τους, αφού, γενικά, οι θεωρίες της πανυπέρτατης νήσου-Παλικής, δεν συνάδουν με τα άλλα περιγραφικά και γεωφυσικά δεδομένα.

Πράγματι η ομηρικά αμφίαλος, κραναή και οὐδ᾿ εὐρεῖα νήσος Ιθάκη έχει τις δικές της ειδικές ομηρικές προδιαγραφές και το θεωρούμενο ως ανατρεπτικό πανυπερτάτη πρὸς ζόφον δεν διασώζει, από μόνο του, κανένα από τα μορφώματα (της Κεφαλληνίας γενικότερα) που επιχειρούν να προβληθούν ως Ιθάκες.

Μια άλλη ανατρεπτική της ομηρικής αφήγησης λέξη είναι η λέξη «αὐτὴ» (Οδ. ι 25) για την οποία δύο τουλάχιστον θεωρίες υποστηρίζουν ότι αφορά τη Ζάκυνθο και όχι την Ιθάκη. Γενικότερα ο γεωγραφικός προβληματισμός των στίχων ι 19-28, που άλλωστε κανείς δεν εγγυάται το ορθόν τους, δεν είναι δυνατόν να ακυρώνει τις υπόλοιπες περιγραφές, όπως εκείνες των στίχων ο 245-247, δ 600-608, υ 186-188, υ 208-210, ω 353-355 κ.α. που σκιαγραφούν και δείχνουν καθαρότατα την Ιθάκη, όπως θα δούμε στη συνέχεια.

Τα φιλολογικά κενά, στο βαθμό που υπάρχουν, είναι και θα παραμείνουν, ίσως, αγεφύρωτα, αλλά δεν είναι ικανά να αποτρέψουν την ταύτιση με

την Ομηρική Ιθάκη με τη μία και μοναδική Ιθάκη που πέραν της συντριπτικά ταυτιζόμενης περιγραφής της Οδύσσειας, έχει τη κεντρική θέση στο νησιωτικό πλέγμα, το όνομα, την παράδοση και τα μοναδικά Οδυσσειακής φυσιογνωμίας αρχαιολογικά ευρήματα

(*) Τέσσερα είναι τα μεγάλα χωρία της Οδύσσειας με αναφορές στην Ιθάκη (ραψωδίες δ, ι, ν και ξ), ενώ διάσπαρτες, ενδιαφέρουσες πληροφορίες υπάρχουν στις ραψωδίες α, ο, ω κ.α.
(**) Ο ζόφος, που ήδη ερμηνεύτηκε ως βορράς από την εποχή του Στράβωνα, δεν επιβεβαίωσε την έννοια της δύσης σε καμιά από τις τέσσερις διαφορετικές θεωρίες (Βολτέρα, 1903, Λιβαδά-Τουμασάτου, 1996, Le Noan, 2004 Bittlestone, 2005) όπου εφαρμόστηκε ως τώρα, κι αυτό γιατί, όπως ειπώθηκε, τα υπόλοιπα στοιχεία της περιγραφής δεν συνάδουν με τη θέση και το σχήμα/οντότητα της Παλικής. Η ερμηνεία του ʻʻζόφουʼʼ ως δύση αποδεικνύεται και είναι μια αδιέξοδη ερμηνεία. Εξάλλου, η απόμακρη θέση της Παλικής δεν θα μπορούσε να υποστηριχθεί σαν έδρα του Οδυσσειακού Βασιλείου.

Η ανάλυση του κειμένου της Οδύσσειας σε τρεις ενότητες.

(1) Οι καταλυτικές μαρτυρίες (α) των βουκόλων Φιλοίτιου και Εύμαιου, (β) του Ευμαίου περί Κτιμένης και (γ) του Λαέρτη.

Και οι τρεις μαρτυρίες σχετίζονται με την οριοθέτηση των δυο νησιών και τα αντιδιαστέλλουν κατά τον πλέον εύγλωττο τρόπο.

(α) Οι βοσκότοποι των ποιμνίων εκτός Ιθάκης. Το γεγονός ότι, τα μεγάλα ποίμνια του Οδυσσέα βοσκούσαν εκτός Ιθάκης και ότι περαιώνονταν στην Ιθάκη με πορθμεία περιγράφεται καθαρότατα από τον αρχιβουκόλο Φιλοίτιο στους στίχους Οδ. υ 186-188. Ο χοιροβοσκός Εύμαιος, εξάλλου, με τη φράση «ὅς μ᾿ ἐπὶ βουσὶν εἷσ᾿ ἔτι τυτθὸν ἐόντα Κεφαλλήνων ἐνὶ δήμῳ» (= παιδάκι επιστατούσα τα βόδια του Βασιλιά Οδυσσέα στη χώρα των Κεφαλλήνων) – (Οδ. υ 209-210) οριοθετεί αδιάσειστα τα δύο νησιά-χώρους, έτσι όπως εμφανίζονται σήμερα και επιβεβαιώνει ότι ένας τέτοιος, εκτός Ιθάκης βοσκότοπος, ήταν η χώρα των Κεφαλλήνων. (Δείτε κεφάλαιο: Κτηνοτροφία).

(β) Η μαρτυρία της Κτιμένης. Μια τρίτη μαρτυρία σχετική με την οριοθέτηση και διαφορετικότητα των νησιών είναι εκείνη του Εύμαιου (Οδ. ο 363-367) σχετικά με την αδελφή του Οδυσσέα και κόρη του Λαέρτη, την Κτιμένη που παντρεύτηκε στη Σάμο. Η Σάμος είναι αρχαιότατη πόλη της Κεφαλονιάς και ο Όμηρος αναφερόμενος στο τοπωνύμιο (Οδ. δ 671, α 246, ι 24 και Ιλ. Β 634) εννοούσε την σημερινή Κεφαλονιά.

(γ) Η μαρτυρία του Λαέρτη. Η αγωνιώδης μαρτυρία του πατέρα είναι ενδεικτική του φοβικού κλίματος που επικράτησε μετά τη μνηστηροκτονία και αφορούσε στην εκδικητική μανία των ʻʻπόλεων των Κεφαλλήνωνʼʼ η οποία θα ξεσπούσε σε περίπτωση που οι Ιθακήσιοι τους μετέφεραν τα νέα και τους ζητούσαν βοήθεια: «ἐνθάδ᾿ ἐπέλθωσιν Ἰθακήσιοι, ἀγγελίας δὲ πάντη ἐποτρύνωσι Κεφαλλήνων πολίεσσι.» (= Να μην πλακώσει εδώ το πλήθος των Θιακών, κι είδηση να μη στείλουν στων Κεφαλλήνων τα χωριά βοήθεια να ζητήσουν) (Οδ. ω 353-355).

click to zoom in
click to zoom in

(2) Η Ιθάκη γεωγραφικά

A) Η Ιθάκη μέσω των σχετικών λέξεων ή στίχων

Έξι Ομηρικές αναφορές σκιαγραφούν το στίγμα της ομηρικής Ιθάκης στο σύμπλεγμα των νησιών του βασιλείου. Η Ιθάκη είναι το μόνο νησί που βρίσκεται και κλείνεται στην παράκτια, κλειστή θάλασσα, που γύρω της υπάρχουν πολλά νησιά, και όπου τα άλλα νησιά (αἱ δέ), εκτός των μεγάλων που μνημονεύονται, βρίσκονται ανατολικά της. Η Ιθάκη είναι η βορειότερη των νησιών του βασιλείου.

(α) Η φράση «εἰν ἁλὶ κεῖται» (= βρίσκεται στην παράκτια θάλασσα και όχι στον πόντο, την ανοικτή θάλασσα) (Οδ. ι 25).

(β) Η φράση «ἀμφὶ δὲ νῆσοιπολλαὶ ναιετάουσι μάλα σχεδὸν ἀλλήλῃσι» (= υπάρχουν γύρω της πολλά νησιά, τόνα κοντά με τʼ άλλο (Οδ. ι 22-23). Επιβεβαιωτικοί της έννοιας των στίχων ι 22-23 είναι και οι στίχοι Οδ. β 65-66: «ἄλλους τ᾿ αἰδέσθητε περικτίονας ἀνθρώπους, οἳ περιναιετάουσι»  (= Ντραπείτε κι όσους έχουμε γειτόνους γύρω-γύρω).

(γ) Η φράση «αἱ δέ τ᾿ ἄνευθε πρὸς ἠῶ τ᾿ ἠέλιόν τε» (Οδ. ι 26). Με το «αἱ δε», ο ποιητής χαρακτηρίζει τα προς ανατολάς της πολλά νησιά, ενώ παραλείπει το αἱ μέν που αναφέρεται στα μεγάλα νησιά Σάμη, Ζάκυνθο και Δουλίχιο

(*), με το Δουλίχιο να εντοπίζεται στην Παλική.

(δ) Η φράση «πανυπερτάτη εἰν ἁλὶ κεῖται πρὸς ζόφον» (Οδ. ι 25-26). Η Ιθάκη είναι η βορειότερη και τελευταία στην κλειστή θάλασσα, με το ζόφο ερμηνευόμενο ως βορρά.

(ε) Η φράση «αἵ θ᾿ ἁλὶ κεκλίαται» (= τόπος/νησί που περικλείεται από κλειστή, παράκτια θάλασσα) (Οδ. δ 608), και τέλος:

(στ) Οι λέξεις «ἤπειρον» (μεγάλη στεριά) και «ἀντιπέραι» (απέναντι παραλία) (Ιλ. Β 635) σε σχέση με την Ιθάκη (Ιλ. Β 632), σημαίνουν κατά κύριο λόγο το νησί που έχει την Ήπειρο-Λευκάδα εκ δεξιών και την Κεφαλληνία εξ αριστερών του. Τα δυο αυτά μέρη υπήρξαν ανέκαθεν χώροι ζωτικού ενδιαφέροντος για την Ιθάκη και σε δύσκολους καιρούς εξασφάλιζαν την ασφάλεια και την ευημερία της. Η αναφορά σε ήπειρο και ἀντιπέραια ανταποκρίνεται ιδανικότερα στην κεντρική, ενδιάμεση θέση της Ιθάκης στο νησιωτικό σύμπλεγμα.

(*) Δουλίχιον. Είναι το ʻʻμυστηριώδεςʼʼ άγνωστο νησί της Οδύσσειας, που ο Όμηρος το εμφανίζει πλούσιο σε καρπούς, καταπράσινο, με μεγάλο στόλο που σημαίνει πρόσβαση σε ναυπηγική ξυλεία -40 πλοία εστάλησαν στον Τρωικό πόλεμο, και ως τον ισχυρότερο διεκδικητή του θρόνου της Ιθάκης με 52 μνηστήρες. Το όνομα Δουλίχιο με διάφορες παραλλαγές περιφέρθηκε μέχρι πρότινος από τις Εχινάδες ως τις εκβολές του Αχελώου, ακόμα και ως εναλλακτικό της Ιθάκης, ή τόπος στην Κεφαλονιά, όπου υπήρξε και Δήμος Δολίχας αλλά και ο κόλπος Δολίχα απέναντι από το Δασκαλιό. Το ομηρικό Δουλίχιον, με βάση τον ομηρικό στίχο «ἀμφὶ δὲ νῆσοι πολλαὶ ναιετάουσι μάλα σχεδὸν ἀλλήλῃσι, Δουλίχιόν τε Σάμη τε» (Οδ. ι 23-24) αλλά και τις άλλες ενδείξεις, πολλοί αρχαίοι (Φερεκίδης κ.α.) και νεώτεροι μελετητές (στους οποίους και ο γράφων, αλλά και οι Μεταξάς, Κορδώσης κ.α.) το τοποθετούν, με καλή επιχειρηματολογία, στην Παλική. (Δ. Παΐζη-Δανιά: Η Ιθάκη είναι η Ομηρική, σελ. 200-203).

click to zoom in
click to zoom in

B) Η Ιθάκη μέσω των ομηρικών ταξιδιών (μια άλλη προσέγγιση).

Έξι ομηρικά ταξίδια με κοινή αναφορά-προορισμό την Ιθάκη από και προς γνωστούς ή ταυτισμένους και σήμερα τόπους, (Φεές-Κατάκολο, Ήλις, Θοαί, νήσοι-Εχινάδες, Θεσπρωτία, Φαιακία-Σχερία, Πορθμός, Σάμη, Αστερίς, χώρα Ταφίων-Μεγανήσι, Τεμέση-Κύπρου, Λευκάς Πέτρη (η ταύτιση είναι αμφίβολη), Αίδαο πύλησιν (στην Αχερουσία λίμνη) συνιστούν με τις ενδιάμεσες αναφορές τόπων ένα δεμένο και πειστικό πλέγμα που καθορίζει από μόνο του τη γεωγραφική θέση της Ιθάκης ή ανταποκρίνεται ιδανικότερα στη θέση της. Η οποιαδήποτε σχεδόν προσέγγιση στην Κεφαλονιά, ως προς τους τόπους προέλευσης ή προορισμού, θα προϋπέθετε το πέρασμα από την Ιθάκη, κάτι που δεν σημειώνεται από τον Όμηρο που γνώριζε καλά την περιοχή. Μια περιοχή με τη δική του τοπωνυμική σφραγίδα.

Τα ταξίδια είναι:

(α) Το ταξίδι επιστροφής του Τηλεμάχου από την Πύλο (Οδ. ο 295-300).

(β) Ο διάπλους (περιγραφικά) Ιθάκη-Πόλις-Πορθμός-Αστερίς-Σάμη (Οδ. δ 671).

(γ) Το παραπειστικό ταξίδι του Οδυσσέα από την Θεσπρωτία μέσω Ιθάκης-λιμήν καταφυγής και με προορισμό το νοτιότερο Δουλίχιο (Οδ. ξ 334-335).

(δ) Το ταξίδι επιστροφής του Οδυσσέα στην Ιθάκη από το Νησί των Φαιάκων, Σχερία, στον λιμένα του Φόρκυνα (Οδ. ν 65, 96 κ. έ.).

(ε) Το ταξίδι της Αθηνάς μεταμφιεσμένης σε Μέντη (βασιλέα των Ταφίων), από τη χώρα των Ταφίων (Λευκάδα-Μεγανήσι) προς Τεμέση της Κύπρου για φόρτωση χαλκού με ενδιάμεση προσέγγιση στο Ρείθρον της Ιθάκης, την προσέγγιση με τη μικρότερη παρακαμπτήριο (Οδ. α 180-187).
(στ) Το ταξίδι των ψυχών των μνηστήρων, μέσω Λευκάδας Πέτρης στην Αχερουσία Λίμνη όπου και οι πύλες του Άδη (Οδ. λ 11-19 και ξ 156).

Τα σαφώς καθοριστικά της θέσης της Ιθάκης ταξίδια είναι τα (α), (β), (δ), (ε), ενώ τα άλλα δύο επαληθεύουν τη θέση.

(3) Τα συγκριτικά μεγέθη (α, β, γ, δ) και η συμβατότητα της σημερινής Ιθάκης με την Ομηρική.

Τα συγκριτικά μεγέθη (Ιθάκης και των άλλων νησιών του Βασιλείου) εκφράζονται με 4 συνολικά ενότητες-αναφορές της Οδύσσειας:

(α) Γεωφυσική δομή της Ιθάκης, κλίμα, γεωργική και κτηνοτροφική παραγωγή.

(β) Επιχειρησιακή, πολεμική ικανότητα σε στόλο.

(γ) Αριθμός των μνηστήρων της Ιθάκης ενόψει της πιθανής διαδοχής στο θρόνο της.

(δ) Καίρια θέση της Ιθάκης στο νησιωτικό πλέγμα ως έδρας βασιλείου.

α. Η γεωφυσική εικόνα της Ιθάκης, το κλίμα, η γεωργική και η κτηνοτροφική της παραγωγή.

Γεωφυσική δομή: Η νήσος της Ιθάκης (Οδ. α 171-173, δ 608, ξ 190 κ.α.) (τονίζεται η λέξη νήσος γιατί επτά από τις εννέα κεφαλληνιακές θεωρίες την θέλουν μέρος νησιού) περιγράφεται ως: ἀμφιάλῳ = περιβαλλόμενη από θάλασσα (Οδ. α 386, β 293), οὐδ᾿ εὐρεῖα = στενόμακρη (Οδ. ν 243), ἐυδείελον = ευδιάκριτος (Οδ. β 167) χθαμαλὴ = χαμηλή (Οδ. ι 25), κραναὴν = πετρώδης (Οδ. α

247), τρηχεῖ᾿ = ανώμαλη (Οδ. ι 27), παιπαλόεσσαν = απόκρημνη (Οδ. λ 480). Επίσης στις ακόλουθες φράσεις:

(α) «ἐν δ᾿ Ἰθάκῃ οὔτ᾿ ἂρ δρόμοι εὐρέες οὔτε τι λειμών» = το Θιάκι δεν έχει δρόμους
ανοιχτούς, μηδέ λιβάδια (Οδ. δ 605).

(β) «μᾶλλον ἐπήρατος ἱπποβότοιο» = ακατάλληλο για αρματηλασίες (Οδ. δ 606).

(γ) «οὐ γάρ τις νήσων ἱππήλατος οὐδ᾿ ἐυλείμων, αἵ θ᾿ ἁλὶ κεκλίαται: Ἰθάκη δέ τε καὶ περὶ πασέ-
ων» = γιατί κανένα από τα νησιά της θάλασσας δεν είναι αλογοθρόφο, μή-
τε λειβάδια έχει καλά, και πιο πολύ το Θιάκι (Οδ. δ 607-608).

(δ) «οὐδὲ λίην λυπρή» = με μικρή αλλά ικανοποιητική παραγωγή (Οδ. ν 243).

Καθοριστικός της σύγκρισης (με καθοριστικότερους τους στίχους α 245-
247 κατωτέρω) παραμένει ο στίχος Οδ. δ 608 που ξεχωρίζει την Ιθάκη από τα άλλα μεγαλύτερα ή πλουσιότερα της νησιά: «Ἰθάκη δέ τε καὶ περὶ πασέων». Είναι ο στίχος που παραμένει στα αζήτητα όλων σχεδόν των κεφαλληνιακών θεωριών ή του δίνονται διαφορετικές ερμηνείες. (Είναι γνωστή και χαρακτηριστική της γεωφυσικής δομής της Ιθάκης η άρνηση του Τηλεμάχου να αποδεχθεί το δώρο που του προσέφερε ο Μενέλαος («τρεῖς ἵππους καὶ δίφρον ἐύξοον» = τρία γοργόδρομα άλογα και τορνεμένο αμάξι- Οδ. δ 590) με τα λόγια «ἵππους δ᾿ εἰς Ἰθάκην οὐκ ἄξομαι» = Δε θα πάρω άλογα στην ακατάλληλη γιʼ αμάξια ή αρματοδρομίες Ιθάκη (Οδ. δ 600-601).

Η γεωφυσική δομή της Ιθάκης σε ευθεία παραβολή με τα άλλα νησιά του Βασιλείου.

«ὅσσοι γὰρ νήσοισιν ἐπικρατέουσιν ἄριστοι, Δουλιχίῳ τε Σάμῃ τε καὶ ὑλήεντι Ζακύνθῳ, ἠδ᾿ ὅσσοι κραναὴν Ἰθάκην κάτα κοιρανέουσιν» = Γιατί όσοι ορίζουν τα νησιά κι απʼ όλους είναι πρώτοι, στη δασωμένη Ζάκυνθο, στη Σάμη, στο Δουλίχι, κι εδώ όλα τʼ αρχοντόπουλα στο βραχωμένο Θιάκι ( Οδ. α 245-247).

Η αποστροφή του Τηλέμαχου σε συνομιλία του με την Αθηνά, μιλά αφʼ εαυτής, με τρόπο που δεν επιδέχεται άλλης ερμηνείας σχετικά με το απόλυτο της πιο χαρακτηριστικής περιγραφής των νησιών του βασιλείου του: κραναὴν = βραχώδης η Ιθάκη, ὑλήεντι = δασώδη τα άλλα νησιά: Σάμη, Δουλίχιον και Ζάκυνθος. Η φράση είναι ουσιαστικά ισχυρότερη του στίχου «Ἰθάκη δέ τε καὶ περὶ πασέων»» (Οδ. δ 608) και τον επιβεβαιώνει πανηγυρικά. Δείχνει ολοκάθαρα τη σχέση του Δουλιχίου με τη Σάμη και είναι από τους λόγους που το Δουλίχιο τοποθετείται στην Παλική, συνορεύοντας με τη Σάμη, και με ζωτικούς χώρους τον σημερινό κόλπο Ληξουρίου και την προσπέλαση στον Αίνο για την ξυλεία του.

– Κλίμα: Ιδιαίτερο χαρακτηριστικό οι βροχοπτώσεις και η θαλερή δροσιά. Το νερό και για το πότισμα των ζώων εξασφάλιζαν αστείρευτα πηγάδια-πηγές (Οδ. ν 245-247).

– Γεωργική παραγωγή. Στα προϊόντα περιλαμβάνονταν: «σῖτος ἀθέσφατος» και «οἶνος» (Οδ. ν 244), ενώ είχε κάθε λογής δένδρα και βέβαια ελιές (Οδ. ω 244-247) που απέδιδαν «ἐυῶδες ἔλαιον» (Οδ. β 339). Στον κήπο του Λαέρτη υπήρχαν 13 αχλαδιές, 40 συκιές, 10 μηλιές, αμπέλι πλούσιο σε σταφύλια και ελιές (Οδ. ω 339-344).

– Κτηνοτροφία.

Από πλευράς κτηνοτροφικής η Ιθάκη ήταν αἰγίβοτος (Οδ. δ 606, ν 246) και βούβοτος  (Οδ. ν 246), αλλά με περιορισμένες δυνατότητες παραγωγής και εκτροφής, με τα μεγάλα κοπάδια του βασιλείου να βρίσκονται εκτός Ιθάκης. Η Ιθάκη δεν ήταν κατάλληλη για ιπποτροφία και πολύ περισσότερο, όπως είδαμε, για ιππηλασία.

Τα ποίμνια του Βασιλέα της Ιθάκης (μεγάλο πρόσοδο της εποχής) βρισκόταν εν μέρει και σε περιορισμένο αριθμό στην Ιθάκη, ενώ το μεγάλο τους μέρος βρισκόταν εκτός Ιθάκης «ἐν ἠπείρῳ» (Ακαρνανία ή Ήλιδα) (Οδ. ξ 100), ή, όπως είδαμε στη γη των Κεφαλλήνων (Οδ υ 208-210).

Τα εκτός Ιθάκης ποίμνια που μεταφέρονταν με πορθμεία (Οδ. υ 187) ήταν 48 συνολικά και συγκεκριμένα 12 κοπάδια βοοειδών, 12 προβάτων, 12 χοίρων και 12 αιγών. Τα εντός της Ιθάκης ήταν 11 ποίμνια αιγών, μικρός αριθμός βοοειδών και όσοι χοίροι εκτρέφονταν στο χοιροστάσιο του Ευμαίου με χωρητικότητα 600 ζώων ( Οδ. ξ 10-20 και ξ 100-108).

β. Η επιχειρησιακή ικανότητα σε πολεμικό ναυτικό.

Τα πλοία του βασιλείου της Ιθάκης, που σύμφωνα με τον νεῶν κατάλογο της Ιλιάδας (Ιλ. Β 633-4) πήραν μέρος στην εκστρατεία του Τρωικού και αντιπροσώπευαν την Κροκύλεια, την Αιγίλιπα, την Ιθάκη-Νήριτον, τη Ζάκυνθο και τη Σάμο ήταν μόνον 12, ενώ ο στόλος του Δουλιχίου αποτελείτο από 40 πλοία, καταδεικτικό του μεγέθους και της δύναμης των δυο όμορρων βασιλείων του Οδυσσέα και του Μέγη.

γ. Ο αριθμός των μνηστήρων της Ιθάκης ενόψει της πιθανής διαδοχής στο θρόνο της.

Η αριθμητική εκπροσώπηση της Ιθάκης στην πιθανή διαδοχή του θρόνου ήταν η μικρότερη και χαρακτηριστική του μεγέθους της, σε σχέση με τα άλλα διεκδικούντα το θρόνο της Ιθάκης νησιά . Η Ιθάκη, σε σύνολο 108 μνηστήρων εκπροσωπήθηκε από 12 μνηστήρες, η Ζάκυνθος από 20, η Σάμη-Κεφαλληνία από 24 και το Δουλίχιον από 52.

δ. Η καίρια θέση της Ιθάκης στο νησιωτικό πλέγμα ως έδρα βασιλείου.

Η Ιθάκη στη μέση του πλέγματος των Ιονίων και των κτήσεων του Οδυσσειακού Βασιλείου κατείχε την ιδανική θέση ελέγχου και αποτροπής της πειρατείας. Ήταν ένα μεγάλο ζητούμενο για τα δεδομένα της εποχής, σε συνδυασμό με την ανάπτυξη του θαλασσίου εμπορίου και του αποικισμού. Η επιλογή των Μυκηναίων και η εγκαθίδρυση της έδρας του βασιλείου στην Ιθάκη δεν ήταν ασφαλώς ούτε τυχαία, ούτε άστοχη. Η Ιθάκη ʻʻκρατούσε τα κλειδιάʼʼ των εκατέρωθεν θαλάσσιων δρόμων, μετά τους νικηφόρους πολέμους των Μυκηναίων κατά των Ταφίων και Τηλεβόων και την επιβολή του Μυκηναϊκού status quo στην περιοχή του Ιονίου. Τα λεγόμενα στρατηγικά περάσματα, αντίστοιχου ενδιαφέροντος, διατηρήθηκαν ως τις μέρες μας, με νέο-Ευρωπαίους κυρίαρχους αντί των Μυκηναίων, να παραδίδουν ή να κρατούν ακόμα κάποια από τα τελευταία ʻʻπεράσματα-κλειδίʼʼ (Σουέζ-Γιβραλτάρ, κτλ.) παρόμοιων μεγεθών με εκείνο της Ιθάκης.