7ος Πυλώνας

 

Τα νομίσματα, η κρατική σφραγίδα, τα μετάλλια και τα γραμματόσημα

click to zoom in
click to zoom in

(Περίληψη) Τα νομίσματα του 4ου αι. π.Χ., η Σφραγίδα της ʻʻΙονίου Πολιτείαςʼʼ ή του ʻʻΗνωμένου Κράτους των Ιονίων Nήσωνʼʼ, τα εμβληματικά μετάλλια των Επτανήσων, τα μετάλλια Ιθάκης του 1800 και τα γραμματόσημα του 1939 και 1964, όλα με την κεφαλή ή το σώμα του Οδυσσέα, συνθέτουν ένα ιδιότυπο όσο και αδιάψευστο δεδομένο επίσημης μαρτυρίας της Ομηρικής Ιθάκης που κανείς γνώστης της Ελληνικής Γραμματείας ή της Ιστορίας δεν αποτόλμησε να αμφισβητήσει σοβαρά. Όσοι το αγνοούν ή το διαστρεβλώνουν εθελοτυφλούν απροκάλυπτα και ψεύδονται ιστορικά. Η Ιθάκη, μέσω των νομισμάτων της κατοχυρώθηκε ως η Ομηρική τον 4ο αιώνα προ Χριστού με την κοινή παραδοχή των γειτονικών νησιών.

(α) Τα νομίσματα της Ιθάκης του 350-250 π.Χ.

Το επίσημο τεκμήριο της ταυτότητας του νησιού.

Η Ιθάκη, σε χρόνο παράλληλο με τα άλλα νησιά του πρώην Οδυσσειακού Βασιλείου, και σε τοπικό νομισματοκοπείο, έκοψε τα δικά της χαλκά νομίσματα με τα χαρακτηριστικά ΙΘΑ, ΙΘΑΚΩΝ, διακηρύσσοντας τη βαρύτιμη περγαμηνή της με παραστάσεις υπόμνησης του Οδυσσειακού κλέους. Στην εμπρόσθια όψη τους αποτυπώνουν τον Ιθακήσιο ήρωα, τον Οδυσσέα και στην οπίσθια την προστάτιδα θεά Αθηνά, το σύμβολο της Ιθάκης τον Αλεκτρυόνα, πρώρα πλοίου ή την αστραπή σε δάφνινο στεφάνι. Γράφει σχετικά η καθηγήτρια Αρχαιολογίας του Ιόνιου Πανεπιστημίου κ. Ευγενία Βικέλα: «Τα νομίσματα που έκοψε η Ιθάκη τον 4ον  αι. π.Χ. με την κεφαλή του Οδυσσέα, τον κεραυνό και της μορφή της Αθηνάς δεν αποτελούν απλώς αναβίωση του έπους, ή καθυστερημένη προσπάθεια απόκτησης ταυτότητας μέσω του μύθου, αλλά συνέχεια της πραγματικής ιστορίας του νησιού και αποτύπωση τοπικού, διαχρονικού συμβόλου. Άλλωστε το άλλο Ιόνιο δύσκολα θα είχε αποδεχθεί την πρόκληση αυτή και γιʼ αυτό δεν ανταγωνίστηκε την Ελληνιστική Ιθάκη στην αξίωση αυτή.»

Η ʻδωρεάʼ είναι μεγάλη και υπάρχει σε πλήρεις σειρές στο Νομισματικό Αθηνών και Λονδίνου, ενώ κάποια βρίσκονται στο Μουσείο Βαθέως. Ενδιαφέρον, στο πλαίσιο της σύγκρισης και της αντιπαράθεσης παρουσιάζουν οι σειρές της Κεφαλληνιακής Tετράπολης, αλλά και εκείνες της Λευκάδος. Τα συντριπτικά περισσότερα νομίσματα εντοπίστηκαν στο ευημερούν τότε νότιο μέρος του νησιού (Περιοχή Αλαλκομενών) και πολύ λίγα στην τότε υποβαθμισμένη Βόρεια Ιθάκη. Χαρακτηριστικό του ενδιαφέροντος των συλλεκτών είναι ότι πολύ σύντομα εξαντλήθηκαν και υποκαταστάθηκαν με κίβδηλα Ιταλικής κοπής (γραπτή μαρτυρία).

Τα νομίσματα είναι:

Οι αψευδείς μάρτυρες μιας οδυσσειακά συνειδητοποιημένης κοινωνίας.

Η προ 2.400 ετών επίσημη κατοχύρωση-σφραγίδα της μυθιστορικής αναφοράς του νησιού.

Η μαρτυρία, την οποία ενδυναμώνουν και κατοχυρώνουν αδιάψευστα τα παράλληλα νομίσματα των γειτόνων της και τα οποία μας αφηγούνται τις δικές τους μυθικές και ιστορικές αναφορές.

24
click to zoom in

(β) Η επίσημη Σφραγίδα της ʻʻΙονίου Πολιτείαςʼʼ ή του ʻʻΗνωμένου Κράτους των Ιονίων Νήσωνʼʼ.

Η σφραγίδα που προφανώς ίσχυσε με την επιβολή της αγγλικής κυριαρχίας αμέσως μετά το 1810-11, επιβεβαίωσε/ανέδειξε το μυθικό παρελθόν των νησιών με τα αντίστοιχα γνωστά τους και κοινά παραδεδεγμένα σύμβολα. Η Ιθάκη, όπως πάντα αντιπροσωπεύτηκε με την κεφαλή του Οδυσσέα. Το κωνικό σχήμα των επτά συμβόλων συγκλίνει προς τον βρετανικό βασιλικό θυρεό που βρίσκεται στο κέντρο (Γεώργιος Ρούσσος: Νεώτερη Ιστορία του Ελληνικού Έθνους 1826-1974).

(γ) Τα εμβληματικά μετάλλια των Επτανήσων του 1800

Τα εμβληματικά μετάλλια των νησιών που κατέληξαν στην επίσημη σφραγίδα του Ηνωμένου Κράτους των Ιονίων νήσων είχαν αρχικά σχεδιασθεί και προταθεί από τον επί αγγλοκρατίας διοικητή Κεφαλληνίας και Ιθάκης στρατηγό και συλλέκτη νομισμάτων Charles-Philippe de Bosset, του οποίου διασώθηκαν μόνο τα κείμενα (Matthias Steinhart und Eckhard Wirbelauer, Aus der heimat der Odysseus (2002) σελ. 104-106 και Δ. Ι. Παΐζης-Δανιάς Οι Αρχαιολογικοί θησαυροί της Ιθάκης, σελ. 782-785). Παρόμοιας έμπνευσης και εικονογράφησης ήταν και τα μετάλλια του Γεράσιμου Πιτσαμάνου που δημοσιεύτηκαν στο βιβλίο Travels in Italy, Greece and the Ionian islands (1820) του W.H. Williams.

click to zoom in
click to zoom in

(δ) Τα Οδυσσειακά μετάλλια της Ιθάκης του 1800.

2.200 χρόνια μετά τα νομίσματα ήλθαν τα μετάλλια να απεικονίσουν τη μυθιστορία και τους τίτλους των νησιών του Ιονίου, έτσι όπως τα διαμόρφωσε η καλά μελετημένη ευρωπαϊκή κουλτούρα της εποχής. Βασικός εμπνευστής του κύριου θέματος των μεταλλίων η αρχαία ελληνική γραμματεία και τα μόλις τότε αποκαλυφθέντα νομίσματα των νησιών του 4ου-3ου αι. π.Χ. Σκοπός της απονομής τους ήταν, εκφράζοντας συμβολικά το κάθε νησί του Ιονίου, να τιμήσουν (μάλλον καθʼ υπαγόρευση) προσωπικότητες των κατακτητών που συνέβαλλαν στην καλώς εννοούμενη πολιτική και κοινωνική αναβάθμιση του νησιού.

Το μετάλλιο της Ιθάκης, το ονομαζόμενο και ʻʻστέμμα Ιθάκηςʼʼ (ή ο θυρεός της) παρίστανε τον Οδυσσέα σε μια νεωτεριστική εκδοχή και προσφερόταν

σε ιστορικές προσωπικότητες οι οποίες υποτίθεται την υπηρέτησαν με την ένδειξη ʻʻη νήσος ευγνωμονούσαʼʼ. Στη μία τους όψη υπήρχε πάντα ο Οδυσσέας και στην άλλη το τιμώμενο πρόσωπο. Δύο, τουλάχιστον, από τα μετάλλια σχεδιάστηκαν και κόπηκαν από το μοναδικό χρυσοχόο της Ιθάκης, τον Τσανέτο Αρσένη.

Υπάρχουν έξι καταγεγραμμένα ιστορικά μετάλλια, αλλά είναι άγνωστο πόσα απονεμήθηκαν έως και το 1864.

Το πρώτο ιστορικά καταγεγραμμένο χρυσό μετάλλιο προσφέρθηκε το 1799 στον Ρώσο Ταγματάρχη Tiesenhausen για την προσφορά του ως οργανωτή της εφαρμογής του νέου πολιτεύματος της νήσου (ρώσο-οθωμανική προστασία).

Το δεύτερο χρυσό μετάλλιο προσφέρθηκε στο Ρώσο αντιναύαρχο Fyodor Ushakov (τον ένα εκ των δυο εκπροσώπων των προστάτιδων δυνάμεων Ρωσίας και Οθωμανικής Πύλης) με απόφαση της 2ας Μαρτίου 1800, η οποία ελήφθη από το Συμβούλιο της Ιθάκης, με την αιτιολόγηση: ʻʻδια τας συνεχείς μερίμνας άς υπέρ ημών των Ιθακησίων η υμετέρα καλοκαγαθία λαμβάνειʼʼ.

Το τρίτο μετάλλιο απονεμήθηκε το 1800 στον Διοικητή Ιθάκης Άγγελο Όριο, ως δείγμα ευγνωμοσύνης των κατοίκων της νήσου.

Το τέταρτο μετάλλιο απονεμήθηκε στο Άγγλο στρατηγό John Oswald, πρώτο διοικητή των Ιονίων νήσων επί προσωρινής αγγλικής κατοχής. Η απόφαση ελήφθη από το Συμβούλιον της Ιθάκης στις 25-01-1811.

Το πέμπτο μετάλλιο απονεμήθηκε το 1812 στον Άγγλο συνταγματάρχη Hudson Lowe, ανώτερο Διοικητή Ιθάκης, επί προσωρινής αγγλικής κατοχής.

Το έκτο μετάλλιο απονεμήθηκε, το 1813(;) κατʼ εντολή της Αγγλοκρατίας, στο λοχαγό Α. Guittera, στoν κατά τον Αθανάσιο Λεκατσά ʻʻονομαστότερο των τυμβωρύχων και συλητών της Ιθακησιακής γης και ιστορίαςʼʼ.

Η κρατική-Εθνική πιστοποίηση. Τα γραμματόσημα.

(ε) Τα επετειακά γραμματόσημα της Ένωσης του 1939 και 1964 με την κεφαλή του Οδυσσέα.

Η Ελληνική Πολιτεία, δυο φορές το 1939 και το 1964, με δύο εκδόσεις επετειακών γραμματοσήμων της Ένωσης των Ιονίων με την Ελλάδα, τιμά την Ιθάκη συμβολίζοντάς την με την ιστορική κεφαλή του Οδυσσέα, έτσι όπως εμφανίστηκε για πρώτη φορά στα Οδυσσειακά νομίσματα της Ιθάκης-κράτους του 4ου αι. π.Χ.