9ος Πυλώνας

 

Ιστορικά και παραδοσιακά δεδομένα

click to zoom in
click to zoom in

(Περίληψη) Τα ιστορικά γεγονότα-δεδομένα που ακολουθούν είναι άκρως ενδεικτικά της συλλογικής συνειδητοποίησης και αποδοχής από Ιθακήσιους και ξένους, της Οδυσσειακής φυσιογνωμίας και των συμβόλων της Ιθάκης, έτσι όπως εκφράστηκαν στη διάρκεια τριών χιλιάδων χρόνων (1000 π.Χ. – 2012 μ.Χ.).

1000 π.Χ. Η πρώιμη ύπαρξη στο χώρο του πολίσματος του Αετού, ʻʻΙερού του Απόλλωναʼʼ, μοναδικού στο Ιόνιο, και κατόπιν ʻʻΝαού του Απόλλωναʼʼ με ευθεία, μετέπειτα, αναφορά στο έπος («ἄλσος ὕπο σκιερὸν ἑκατηβόλου Ἀπόλλωνος», Οδ. υ 277-278).

900 π.Χ. Η κατάθεση-αφιέρωμα του πρώτου τριποδικού λέβητα στο λατρευτικό σπήλαιο της Πόλης σε ανάμνηση της επιστροφής του Οδυσσέα και των δώρων του Αλκίνοου ή ως νικητήριο έπαθλο ʻʻΟδύσσειων αγώνωνʼʼ.

600 π.Χ. Η μετονομασία της πόλης του Αετού σε Αλαλκομενές, το όνομα της εικαζόμενης ως γενέτειρας πόλης της Αθηνάς και του Οδυσσέα.

550 π.Χ. Η επιγραφή σε τάφο επιφανούς προφανώς Ιθακήσιου, στο σπήλαιο της Πόλης, αφιέρωμα στις θεές Αθηνά και Ήρα προστάτιδες του βασιλικού οίκου της Ιθάκης και υπέρμαχες του Τρωικού.

400-350 π.Χ. Η κοπή των ʻʻΟδυσσειακώνʼʼ νομισμάτων της Ιθάκης, παράλληλα με τα γειτονικά κράτη-πόλεις του Ιονίου και όχι μόνο. Η αναφορά στο Έπος είναι ευθεία και μοναδική.

300-200 π.Χ. Οι άλλες Οδυσσειακής-ομηρικής φυσιογνωμίας επιγραφές ή αντικείμενα, όπως αναφέρονται στον 6ο Πυλώνα.

200 π.Χ. Το ψήφισμα της βουλής των Ιθακησίων, ʻʻΟδύσσειονʼʼ, όπως φαίνεται στη στήλη που στάλθηκε στη Μαγνησία.

click to zoom in
click to zoom in

Βυζαντινά χρόνια: Οι αναφορές πλειάδας βυζαντινών ιστοριογράφων, ιστορικών στην Ιθάκη. (Στέφανος Βυζάντιος, Άννα Κομνηνή, Μιχαήλ Ψελλός, Κων/νος Πορφυρογέννητος κ.α.)

1204. μ.Χ. Την Ιθάκη ʻτίμησεʼ και κράτησε υπερήφανα για τον εαυτό του ο βενετσιάνος δόγης Enrico Dandolo, όταν η Βενετία κυρίευσε το Ιόνιο και μαζί το πρώην Βασίλειο του Οδυσσέα.

1600. Μετά από τους γνωστούς ξένους χάρτες του 1600 με τα Ιθακησιακά ομηρικά τοπωνύμια σημειώνονται ιστορικά τα παρακάτω γεγονότα:

1700. Η παράδοση ήθελε το ʻʻκάστρο της Ιθάκηςʼʼ στον Αετό (στους ξένους έδειχναν ακόμα και τη λαξευμένη οπή υποδοχής του ιστού της σημαίας του) ή το ʻʻσπίτι του Οδυσσέαʼʼ στα Πηλικάτα, χώρο κατοικίας του μεγάλου βασιλιά της.

1758. Το πρώτο καταγεγραμμένο επεισόδιο σύλησης της Ομηρικής Ιθάκης.

Ο προβλεπτής της Βενετίας Giacomo Nani πήρε από ναό την επιγραφή του ιερού χώρου της Αρτέμιδας και την μετέφερε στην Βενετία. Σήμερα βρίσκεται στο Musιe du Cinquantenaire στις Βρυξέλλες.

1791. Καταγράφεται η έλευση στην Ιθάκη του πρώτου ξένου θαυμαστή της Οδύσσειας, του Άγγλου κόμη Frederick Guilford. Ο Guilford ήταν αργότερα θερμός εισηγητής της ίδρυσης του πρώτου ελληνικού Πανεπιστημίου στην Ιθάκη ως της πατρίδας του μεγάλου έπους της Οδύσσειας.

1791. Στην Ιθάκη βάφτισε το γιο του Λάμπρου Κατσώνη* ο Ανδρούτσος* και τον ονόμασε Λυκούργο και ο Λάμπρος Κατσώνης το γιο του Ανδρούτσου και τον ονόμασε, τιμής ένεκεν, Οδυσσέα.

1797. Ο Arnault, εκπρόσωπος του Μεγάλου Ναπολέοντος, ύψωσε τη γαλλική σημαία κατάκτησης της Ιθάκης στα ερείπια των θεωρούμενων τότε ως Οδυσσειακών ανακτόρων του Αετού.

1797. Ο Μέγας Ναπολέων τιμώντας την Ομηρική Ιθάκη την όρισε έδρα ενός των τριών διαμερισμάτων του Ιονίου που περιλάμβανε τη Λευκάδα, το Μεγανήσι, τον Κάλαμο, τον Καστό, την Κεφαλονιά και τις περιοχές της Πρέβεζας και της Βόνιτσας. Ήταν το λεγόμενο διαμέρισμα Ιθάκης (Dιpartement dʼIthaque).

1799. Απονέμεται το πρώτο τιμητικό Μετάλλιο της Ιθάκης με σύμβολο τον Οδυσσέα στον Ρώσο ταγματάρχη Tiesenhausen εκπρόσωπο της ρωσοοθωμανικής προστασίας. (Δείτε κεφάλαιο Μετάλλια).

1801. Ο Άγγλος αρχαιολόγος και πολυτάλαντος William Gell επισκέπτεται και ξαναανακαλύπτει την ʻʻΠατρίδα του Οδυσσέαʼʼ, με επίκεντρο τον Αετό και θεωρεί το λεγόμενο ʻʻΚάστρο του Οδυσσέαʼʼ ως το ανάκτορο. Tα ʻʻοδυσσειακάʼʼ νομίσματα της Ιθάκης για πρώτη φορά σαν αποδεικτικό στοιχείο ελκύουν το μεγάλο ενδιαφέρον.

1806. Ο Άγγλος μηχανικός-ομηριστής William Martin Leake ανατρέπει την ομηρική γεωγραφία της Ιθάκης του William Gell και δείχνει τη Βόρεια Ιθάκη, περί τα Πηλικάτα και την Πόλη, ως την Ιθάκη της Οδύσσειας. Στη σελίδα 26 του βιβλίου του Travels in Northern Greece (Τόμος 3), γράφει: ʻʻΟ κάθε χωρικός ξέρει το όνομα του Οδυσσέα, αν και λίγοι γνωρίζουν καλά την ιστορία του και πιθανότατα δεν έχουν διαβάσει Οδύσσεια περισσότεροι από έξη στο νησί.ʼʼ

1806. Διαμάχη των κατοίκων της Εξωγής με τον Κόντε Βρεττό για την καταστροφή του δικού τους υποτιθέμενου ʻʻΝυμφαίου άντρουʼʼ στο Περιβόλι. (τοποθεσία κοντά στη θάλασσα και την πηγή του Καλάμου (William Martin Leake).

1807. Η Ιθάκη πρόσφερε πολεμικά εξοπλισμένο σκάφος για την άμυνα της Λευκάδας κατά της απειλής του Αλή Πασά των Ιωαννίνων που το ονόμασε ʻʻΠηνελόπηʼʼ.

1809. Η Ιθάκη πρόσφερε δεύτερο πολεμικά εξοπλισμένο σκάφος για την άμυνα της Λευκάδας κατά της απειλής του Αλή Πασά των Ιωαννίνων που το ονόμασε ʻʻΟδυσσέαʼʼ.

1811. Υπό την αγγλική κυριαρχία και από τον Κορσικανό λοχαγό A. Guittera, διοικητή του νησιού, έγινε η μεγάλη αρχαιολογική σύληση-τυμβωρυχία της Ομηρικής Ιθάκης.

1815. Τα αρχαία οδυσσειακά νομίσματα της Ιθάκης παρουσιάζονται επίσημα στο πρώτο τέτοιο σχετικό δοκίμιο του Ελβετού Charles-Philippe de Bosset, συλλέκτη, στρατιωτικού διοικητή Κεφαλληνίας και Ιθάκης, και ταγματάρχη στην υπηρεσία των Άγγλων.

1816. ʻʻΚαι πάντως για το ο,τιδήποτε σʼ αυτό το νησί υπάρχει αναφορά στον Οδυσσέαʼʼ. (Hugh William Williams “Travels in Italy, Greece and the Ionian islands”, p. 192-3).

1819. Ο Άγγλος William Goοdison ταξίδεψε στις ακτές της Ιθάκης με μια απομίμηση της σχεδίας της Καλυψούς που κατασκεύασε ο μονόφθαλμος ʻʻκαπετάν-Οδυσσέαςʼʼ καθώς διηγείτο στον ξένο ιστορίες και συζητούσαν για τα έπη και τους ήρωες τους. Ο ίδιος προσέγγισε την ταύτιση της Ιθάκης με την ομηρική, μέσω των τόπων της επιστροφής του ταξιδιού του Τηλεμάχου (σελ. 126-127), ενώ στην σελ. 104 γράφει: ʻʻΠραγματικά κάθε πράγμα και κάθε τι που συνδέεται με το Θιάκι, δείχνει καθαρά ότι το νέο Θιάκι είναι το νησί που περιγράφει ο Όμηρος ως το νησί του Οδυσσέα.ʼʼ (“A historical and topographical essay upon the islands of Corfu, Leucadia, Cephalonia, Ithaca, and Zante.”, London. 1822.

1821. Η Ιθάκη, τιμής ένεκεν, επιλέγεται αξιοκρατικά για να γίνει η έδρα του πρώτου ελληνικού πανεπιστημίου στην Ελλάδα, αλλά απορρίπτεται πολιτικά στο τελικό στάδιο και επιλέγεται η Κέρκυρα.

1823. Την ομηρική Ιθάκη θεωρεί ο μεγάλος Λόρδος Βύρων ως ʻʻτον τόπο που θα επιθυμούσε να θαφτεί μαζί με τα βιβλία τουʼʼ.

1850. ʻʻΔεν υπάρχει, ίσως, σημείο στον κόσμο όπου η επιρροή των κλασικών δεσμών και αναφορών είναι τόσο έντονη και τόσο ξεκάθαρη όσο στην Ιθάκη.ʼʼ ʻʻΟ κάθε χωρικός γνωρίζει καλά το όνομα του Οδυσσέα και τον θεωρεί ως τον ήρωα του νησιού του…ʼʼ George Ferguson Bowen, Πρόεδρος του Ιόνιου Πανεπιστημίου, σελ. 1 και 18 του έργου του Ithaca in 1850.

1868. Οι Οδυσσειακές φιγούρες του Schliemann, όταν διαπίστωσε ότι στο νησί υπήρχαν 5-6 ʻʻΟδύσσειεςʼʼ και βαθειά οδυσσειακή αυτογνωσία με τα περιστατικά: (α) Του λόγιου μυλωνά Ασπρογέρακα που εξέπληξε τον Schliemann απαγγέλλοντας για ώρες παραδοσιακές και δικές του παραφράσεις της Οδύσσειας. (β) Του αγρότη του Μαραθιά με τα 4 σκυλιά που τα κρατούσε για προστασία και σε ανάμνηση των προγόνων του, Οδυσσέα και Πηνελόπης. Ήταν ο άνθρωπος που άκουσε για πρώτη φορά απαγγελία της Οδύσσειας και ακολουθώντας το Schliemann ως το Βαθύ τον αποχωρίστηκε όταν ο σπουδαίος ξένος πήγε για ύπνο. (γ) Τέλος, το περιστατικό των Λευκησάνων οι οποίοι έκλαψαν ακούγοντας απαγγελία στίχων μιας ουσιαστικά ακατάληπτης γιʼ αυτούς Οδύσσειας.

Τέλος 19ου – αρχές 20ου αιώνα. Oι γιοί του Πτερέλαου Ίθακος, Πολύκτωρ και Νήριτος έδωσαν το όνομά τους στους τρεις, τότε, δήμους της πολυπλη-

θούς Ιθάκης: Δήμος Ιθακησίων (Βαθύ, Περαχωριό), Πολυκτορίων (Λεύκη, Σταυρός, Εξωγή, Πλατρειθιάς) και Νηριτίων (Κιόνι, Ανωγή).

Την ίδια περίοδο έως και πολύ αργότερα, ο μεγάλος ιθακησιακός εμπορικός στόλος της εποχής, νηολογημένος στην Ιθάκη, έφερε υπερήφανα στις πρώρες του και στα πέρατα του κόσμου των ταξιδιών του, διατρανώνοντας την Οδυσσειακή περιπέτεια, τα ονόματα του μυθικού του παρελθόντος σε φορτηγίδες, ρυμουλκά ή πλοία όπως: Οδύσσεια, Οδυσσεύς, Πηνελόπη, Τηλέμαχος, Φόρκυνας, Μέντωρ, Αρέθουσα, Ιθάκη, Ίθακος, Νήριτος, Πολύκτωρ.

Είναι, εξάλλου, ιστορικό δεδομένο το γεγονός ότι οπουδήποτε στον κόσμο κι αν βρεθεί κάποιος και αναφέρει τη λέξη Ιθάκη, ακολουθεί ένα θαυμαστικό αν όχι εκστατικό χαμόγελο και προστίθεται από το συνομιλητή η λέξη Οδυσσέας ή Ulysses. Οι δύο λέξεις είναι άρρηκτα συνδεδεμένες στη παγκόσμια συλλογική συνείδηση, ένα γεγονός διαπιστωμένο απʼ όλους τους ταξιδευτές του κόσμου.