Πρόλογος

Προοίμιο

 

«κέκλυτε δὴ νῦν μευ, Ἰθακήσιοι, ὅττι κεν εἴπω : …» (Οδ. β 25) = Ακούτε με λοιπόν, θιακοί, σ’ ό,τι έχω να μιλήσω. (Πρόκειται για μια δημοκρατικού πνεύματος επίκληση του ενήλικου διαδόχου του θρόνου, Τηλέμαχου, την οποία, κρατώντας το βασιλικό σκήπτρο, απευθύνει στην αγορά-τόπο συνέλευσης των Ιθακήσιων.)

Η σημερινή Ιθάκη είναι η Ιθάκη της Οδύσσειας και του Ομήρου. Είναι η Ιθάκη της Προϊστορίας και της Ιστορίας.

Είναι η Ιθάκη του Έπους η οποία περί το 1.000 π.Χ. σφραγίστηκε με δυο ονομαστούς χώρους λατρείας, για τους οποίους γίνεται σαφής νύξη στον Όμηρο και οι οποίοι εντοπίστηκαν αρχαιολογικά στην Ιθάκη: Το ιερό του Απόλλωνα στον Αετό («ἄλσος ὕπο σκιερὸν ἑκατηβόλου Ἀπόλλωνος», Οδ. υ 278), και το λατρευτικό άντρο της Πόλης («ἀγχόθι δ᾿ αὐτῆς ἄντρον ἐπήρατον ἠεροειδές, ἱρὸν νυμφάων, αἳ νηϊάδες καλέονται», Οδ. ν 348), κιβωτό της Ιθακησιακής κληρονομιάς, ένα ιερό αφιερωμένο στους θεούς και στον Οδυσσέα από το 900 π.Χ. (τρίποδες, όστρακο «εὐχὴν Ὀδυσσεῖ», κ.α.), προσκυνηματικό ιερό των υπερπόντιων ταξιδευτών της εποχής.

Από πολύ νωρίς στην Ιστορία, η επαλήθευση των ομηρικών επών συνδέθηκε με τη Μυκηναϊκή παρουσία στο χώρο του Ιονίου και σ’ αυτό το πλαίσιο η Ιθάκη ταυτίστηκε με την Ομηρική. Η μεθύστερη φιλολογική διαπίστωση ότι στο έπος διαχέονται στοιχεία της Ύστερης Μυκηναϊκής Περιόδου (1400-1100 π.Χ.) όσο και των Πρωτογεωμετρικών και Γεωμετρικών χρόνων (1100-800 π.Χ) καθιστά την Ιθάκη το ξεχωριστό νησί του Ιονίου, το μοναδικό αποδέκτη της Οδυσσειακής κληρονoμιάς. Είναι, πράγματι, το νησί που έχει να παρουσιάσει ευρήματα όλων των φάσεων των Μυκηναϊκών και Γεωμετρικών χρόνων και κυρίως τα μοναδικά στο χώρο ευρήματα χαρακτηριστικά της Ομηρικής του φυσιογνωμίας (στήλη Μαγνησίας, επιγραφές κ.α.)

  • Είναι η Ιθάκη που ταυτίζεται, όσο κανένα άλλο νησί στο χώρο της, με την ομηρική περιγραφή. (Οδ. α 245-247, δ 608, ν 240-249)
  • Είναι η νήσος Ιθάκη (Οδ. α 171-173, π 58-9), η έδρα του ‘‘Βασιλείου της Ιθάκης’’ με τον Δία, σύμφωνα με τον Όμηρο, γεννήτορα του Διογενούς Οδυσσέα (Οδ. ο 485).
  • Είναι η Ιθάκη που γεωγραφικά την καθορίζει ο πορθμός, η Αστερίς και η Σάμη (Οδ. δ 845-846). Η Πόλις («πόλιν αὐτὴν τρηχείης Ἰθάκης», Οδ. κ 416-7), καθοριστικό λιμάνι καταφυγής του θαλάσσιου δρόμου προς τη Δύση, σφράγισε όχι μόνο τη μοίρα του νησιού, αλλά και τη θέση του προϊστορικού άστεως και μεγάρου (Οδ. υ 144), το οποίο ο Όμηρος αποκαλεί «μέγαρον Λαερτιάδεω Ὀδυσῆος» (Οδ. σ 24).
  • Είναι η Ιθάκη των Αλαλκομενών, η οποία πιστή στην Οδυσσειακή της παράδοση, στα μετα-ομηρικά χρόνια μετονόμασε την τότε εξέχουσα πόλη της, στον Αετό, σε Αλαλκομενές (πόλις της Βοιωτίας), τη θεωρούμενη ως γενέτειρα πόλη της Αθηνάς και του Οδυσσέα.
  • •Είναι η ομηρικά συνειδητοποιημένη Ιθάκη του 4ου αι. π.Χ. που έκοψε τα δικά της αδιαφιλονίκητα ‘‘οδυσσειακά’’ νομίσματα με τα οποία περιχάραξε ιστορικά και διακήρυξε την ταύτισή της, και τη μυθική, ιστορική αναφορά-κληρονομιά της.
  • Είναι η Ιθάκη που επί 2.500 χρόνια σε νομίσματα, κρατικές σφραγίδες, τιμητικά μετάλλια και εθνικά γραμματόσημα, συμβολίζεται με την κεφαλή του Οδυσσέα.
  • Είναι η Ιθάκη της οποίας οι σημερινοί Ιθακήσιοι έχουν ιερή υποχρέωση να διαφυλάξουν τη βαριά κληρονομιά.

Η έκθεση ‘‘Φως στην Ομηρική Ιθάκη’’ είναι μια προσπάθεια προς την κατεύθυνση της ομηρικής αλήθειας, της αλήθειας της ταύτισης, της οποίας η διαστρέβλωση έχει επανειλημμένα επιχειρηθεί, και αντίστοιχα διαψευσθεί. Πρόκειται για μια επίκαιρη κατάθεση ισχυρών και μοναδικών ενδείξεων-τεκμηρίων της διαχρονικής, ομηρικής τροχιάς της Ιθάκης, μια σύγχρονη προσπάθεια κατάθεσης του Οδυσσειακού αφηγήματός της, προσφορά στους απανταχού του κόσμου ‘‘Ιθακήσιους’’, τους Θιακούς όλων των Εθνών και όλων των φυλών, έτσι όπως ανεξίτηλα τους χρωμάτισε και τους απαθανάτισε η Ομηρική, ανυπέρβλητη φαντασία.